خداوند گفت : اى موسى ، همانا ما قوم تو را بعد از تو به بوتهء آزمايش گذاشتيم و سامرى آنها را از راه توحيد گمراه نمود . يعنى آزمايش‌كننده ما بوديم و گمراه‌كننده سامرى . بايد دانست كه ظاهر اين آيه اين است كه تا موسى و قومش به كوه طور رسيدند خداوند قصهء سامرى و گمراهى قوم را خبر داد ، در صورتى كه دعوت سامرى و اضلال او پس از گذشتن مدتى مديد از رسيدن آنها به طور بود ، يعنى مثلًا پس از تمام‌شدن اصل وعده ( كه سى شب بود ) و باقى ماندن آنچه اضافه شده ( يعنى ده شب ) قال اللَّه تعالى : وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً [ اعراف ، 142 ] . ولى ممكن است كه اخبار در اين آيه پس از تماميت مدت گفتگو و دريافت تمام تورات ، و وقوع آنها در شُرف رجوع بوده ، پس خدشه‌اى در ظاهر آيه نيست . فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفاً قَالَ يَا قَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدتُّمْ أَن يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِن رَّبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُم مَّوْعِدِى يعنى : پس از اخبار ارتداد قوم ، موسى در حال خشم و تأسف به سوى قوم خود بازگشت و در خطابى به آنها چنين گفت : اى قوم من ، آيا پروردگارتان به شما وعده‌اى نيكو نداده بود كه در اندك مدتى براى شما كتاب آسمانى عظيم‌الشأن و كثيرالبركة نازل نمايد ؟ آيا زمان قرارداد بر شما طولانى آمد ؟ يعنى در صورتى كه زمان رفتن و برگشتن بيش از سى يا چهل روز نبود ، و يا آن كه خواستيد غضب و خشمى از جانب پروردگارتان بر شما وارد شود و همه را فرا گيرد كه از وعدهء خود با من تخلّف كرديد ؟ يعنى چه شد كه چنين خلف‌وعده‌اى كرديد ؟ قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَلكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَاراً مِن زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذلِكَ الْقَى السَّامِرِيُّ « 87 » فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَداً لَّهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هذَا إِلهُكُمْ وَإِلهُ مُوسَى فَنَسِىَ « 88 » أَفَلَا يَرَوْنَ أَلَّا يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلًا وَلَا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرّاً وَلَا نَفْعاً « 89 »